Arnica: planten en gebruik van de bloem

Veel mensen kennen de klassieke arnicazalf of -tinctuur als natuurlijk middel. We laten zien hoe je de arnicabloem in de tuin plant, hoe je de zaden verkrijgt en hoe je arnica gebruikt.

Echte arnica planten
De bloemen van de echte arnica glanzen goudgeel [Foto: Kwanbenz/ Shutterstock.com]

De arnica (Arnica montana) is bij ons vooral bekend als geneeskrachtige plant. Daarnaast heeft de soort, ook bekend als de bergwolfslang, een bijzondere sierwaarde met zijn felgele bloemhoofdjes.

Inhoud

  • Arnica: oorsprong en eigenschappen
  • Arnica bloem: Wanneer is de bloeitijd?
  • Arnica soorten
  • Arnica planten
    • De juiste plaats en tijd om arnica te kweken
    • Arnica kweken
  • Verzorging van Arnica
  • Arnica: Gebruik & Ingrediënten

Arnica: oorsprong en eigenschappen

De echte arnica (Arnica montana) is een soort van het geslacht Arnica uit de madeliefjesfamilie (Asteraceae). Het natuurlijke verspreidingsgebied omvat berggebieden zoals de Alpen, het Ertsgebergte en de Pyreneeën en strekt zich uit tot de Balkan, de Baltische staten en het zuiden van Scandinavië. In sommige Europese landen wordt de wilde vorm met uitsterven bedreigd.

Arnica groeit als een overblijvende, kruidachtige vaste plant van ongeveer 30 – 60 centimeter hoog. Hij vormt ondergrondse wortelstokken. Hieruit ontspruiten de groene, fijn behaarde scheuten waaraan harige, tegenoverstaande bladeren verschijnen. Ze zijn frisgroen van kleur en lancetvormig. Naast de bladeren vormt de plant aan de basis iets langere basale bladeren, die in een rozet groeien. De arnica bloemen zijn tot 8 centimeter groot en goudgeel van kleur.

Bij op arnica
De gele bloemhoofdjes bieden insecten volop voedsel [Foto: Julian Popov/ Shutterstock.com]

Arnica bloem: Wanneer is de bloeitijd?

De gele bloemen van de arnica gaan open tussen juni en september. Ze zijn tot 8 centimeter groot. De afzonderlijke bloemblaadjes van de bloemhoofdjes zijn gerangschikt als zonnestralen en zijn drietandig.

Arnica soorten

Naast de echte arnica (Arnica montana), zijn er ongeveer 30 andere arnica soorten die ook prachtig bloeien en gedijen in onze tuinen. Een voorbeeld is de soort Arnica chamissonis ssp. foliosaook wel Amerikaanse arnica genoemd. Hij produceert iets compactere bloemen dan de echte arnica.

Arnica bloemen
De bloemen van de Amerikaanse arnica zijn iets compacter dan die van de echte arnica. [Foto: mizy/ Shutterstock.com]

Arnica planten

De felgele arnica is een bijzondere blikvanger, vooral in natuur- of cottagetuinen en in rotstuinen. Zodra de juiste plaats is gevonden, kunnen de arnicaplanten worden uitgeplant of de zaden worden gezaaid.

De juiste plaats en tijd voor de arnicateelt

Arnica-planten geven de voorkeur aan volle zon en schrale plaatsen zoals voormalige heidevelden of ruige weiden. De grond moet vrij zanderig en doorlatend zijn en een zure pH-waarde hebben. Arnica reageert zeer gevoelig op een hoog kalkgehalte. Daarom moet het substraat worden aangezuurd met turf, naalden, druivenpulp, schorshumus of zuur primair gesteentemeel.

De juiste tijd voor het planten van arnica planten is de late zomer.

Arnica in het bed planten:

  • Als substraat is een voedselarme, losse grond geschikt, zoals onze Plantura Organic Herb & Seeding Soil, gemengd met zand (mengverhouding 1:1). Door de hoge luchtcapaciteit van deze grond gedijt de arnica ook heel goed in te vaste en dichte tuingrond.
  • Voor verzuring moet er wat naaldstrooisel, schorshumus of druivenpulp doorheen worden gemengd.
  • Plantafstand: 25 cm

Arnica planten in een pot:

  • Als substraat is een uitgebalanceerde, turfvrije potgrond geschikt, zoals onze Plantura Organic Universal Soil, die voor de arnica gemengd moet worden met zand (mengverhouding 1:1). In de pot is een wat voedselrijkere grond nodig, omdat de arnica anders niet over een voedingsdepot beschikt.
  • Naaldstrooisel, schorshumus of druivenpulp zijn geschikt om de pH-waarde van het substraat te verlagen.
  • Potmaat: minstens 30 cm diameter en even diep
Plantura Biologische Universele Grond
Plantura Biologische Universele Grond

Biologisch, turfvrij & klimaatvriendelijk:
Voor alle planten binnen & buiten,
100% natuurlijke ingrediënten,
onschadelijk voor mens en dier

Koop hier!

Arnica kweken

Na de bloei ontwikkelen zich de zaden van de arnica. Deze zijn uitgerust met kleine paraplu’s. Als de vaste plant de juiste kiemomstandigheden in de tuin vindt, verspreidt hij zich vanzelf via zijn zaden. Als u de vermeerdering beter onder controle wilt houden, kunt u de arnicazaden ook oogsten en vervolgens zaaien op de gewenste plaats in de tuin of in een pot op het balkon of terras. Omdat de zaden erg licht zijn, moeten ze goed worden aangedrukt. Arnica is een lichte kiemer, en daarom mag hij alleen worden bedekt met een zeer dun laagje substraat, of liever helemaal niet.

Als alternatief voor rechtstreeks zaaien in de volle grond, wat mogelijk is van eind maart tot half mei, kunnen jonge planten vanaf februari ook binnenshuis worden opgekweekt. Een geschikt substraat is een zaaigrond, zoals onze Plantura biologische kruiden & zaaigrond. Dit moet worden aangezuurd en gemengd met zand om een lage pH en een goede doorlaatbaarheid te garanderen. Vul enkele kweekbakken met het kiemsubstraat en verdeel de zaden erover. Aangezien de arnica zaden licht nodig hebben om te ontkiemen, mogen ze niet worden bedekt met substraat. Zet de bakken op een lichte, beschutte plaats, bijvoorbeeld op een vensterbank, maar niet in de volle zon. Houd het substraat vochtig. Vanaf eind mei (na de IJsheiligen) kunnen de jonge planten dan worden overgeplant op de gewenste plaats in de tuin of op het balkon.

TipOm de kiemkracht te verhogen kunt u de arnica zaden stratificeren. Meng hiervoor de zaden met een beetje zand en leg ze ongeveer 4 tot 6 weken in de koelkast bij 4 tot 8 °C. De koude prikkel zorgt ervoor dat de zaden daarna betrouwbaarder ontkiemen.

Verzorging van de arnica

Na het planten moeten arnicaplanten water krijgen. Verder heeft de vaste plant geen bijzondere zorg nodig. Alleen tijdens lange periodes van droogte zal hij blij zijn met af en toe een beetje water. Arnica montana mag niet worden bemest omdat hij gevoelig is voor een te hoog gehalte aan voedingsstoffen in de bodem. Arnica planten in potten moeten echter af en toe worden verpot om verse grond en wat voedingsstoffen in te brengen.

Arnica is een winterharde plant. In de winter sterven de bovengrondse delen van de plant af en worden reservestoffen opgeslagen in de ondergrondse wortelstokken. De wortelstokken dienen als overlevingsorganen. De volgende lente ontspruiten daaruit nieuwe bloemenscheuten.

TipOm te voorkomen dat de pH-waarde van de grond stijgt, moet u altijd aangezuurd water gebruiken om water te geven. Door bijvoorbeeld een beetje turf aan het water toe te voegen en het een paar uur te laten staan, daalt de pH-waarde van het water naar het zure bereik. Als alternatief is een scheutje (appel)azijn ook geschikt.

Arnica: Gebruik & Ingrediënten

De juiste tijd om geneeskrachtige arnicabloemen te oogsten is tussen begin juli en eind augustus. Na de oogst kunnen de bloemen worden gedroogd. Als u ook de arnicawortels wilt oogsten, moet u ongeveer drie jaar na het planten wachten voordat u de wortels opgraaft.

Arnica wordt al sinds de 18e eeuw als geneeskrachtige plant gebruikt. De arnicabloemen bevatten helenaline en dihydrohelenaline, die een antimicrobiële en ontstekingsremmende werking hebben. Boven een bepaalde concentratie hebben deze en andere ingrediënten echter een toxisch effect. Arnica is dus giftig bij verkeerd gebruik. Daarom is arnica niet langer officieel goedgekeurd voor inwendig gebruik. Zelfs lage concentraties van de ingrediënten in thee met arnicabloemen kunnen vergiftiging veroorzaken.

Gedroogde arnica bloemen
Gedroogde arnicabloemen kunnen worden gebruikt om tincturen te maken voor uitwendig gebruik. [Foto: WalterWeiss/ Shutterstock.com]

Bovendien bevat de arnicaplant flavonoïden, triterpeendiolen en andere stoffen die bij uitwendige toepassing ontstekingsremmende eigenschappen hebben, maar ook allergische reacties kunnen veroorzaken.

In de handel worden verschillende preparaten met arnica aangeboden, waarvan sommige ook zelf kunnen worden bereid. Arnica tincturen, infusies en zalven kunnen uitwendig worden gebruikt bij kneuzingen, bloeduitstortingen, verstuikingen en reumatische spier- en gewrichtspijn. Het kan ook op dieren worden gebruikt.

Voor meer informatie over andere geneeskrachtige planten die geweldig zijn om in je eigen tuin te kweken, zie ons speciale artikel over de 10 beste geneeskrachtige planten uit eigen tuin.